مخصوص كه آب را در ظرف روى توتيا كرده در آب شوره حركت دهند وأو جزو أعظم بارود است إبل بهندى اسم بال است ابر به فارسي اسم ؟ ؟ است ابوخلسا به فارسي موچوبه نامند وأصناف مىباشد قسم أول نباتيست شبيه ببرك كاهو وباريكر وبا خشونت وسياه لون وملاصق زمين و ؟ ؟ مرغب وكلش أشقر ودانهء أو سياه وپنجش به قدر انگشتى وبسيار سرخ وقوتش تا چهار سال باقي مىماند در أول دويم كرم وخشك ومحلل أخلاط مرارى ومالحه وقابض اسهال وتدرخيص ودابغ معده ومخفف وطبيخ أو جهة درد سپرز وجگر ونقرس ورد كرده وحصاة ويرقان وبتهاى كهنه وطلاى أو جهة بهق وسوختگى آتش وجراحات وتحليل خنازير وبا آرد جو جهة حمره كه باد سرخ گويند نافع ومصدع ومصلحش روغن بنفشه وكدو وقدر شربتش دو درهم است چو پنج أو را در روغن بجوشانند وقيروطى ترتيب دهند جهة سوختگى آتش وحمول آن وبه دستور حمول پنجش با ماء العسل مخرج جنين ودر جميع افعال بنج أو قوى تر است وقسم ثانيرا برگ بزرگتر وخشن‌تر وساقش دراز وخشن وپر شعبه وگلشن مايل به بنفشى وريزه وقابض‌تر از قسم أول وضمادش جهة حمره ومنع عرق انضع ووبسيار حاس طبع است وقسم سيم را برگ ريزه تر از أول وخشونت كمتر وشاخهاى أو ريزه وگلشن بنفش وپنجش درازتر وسرخ وشد طعم تر از وجهة گزيدن أفعى دو مثقال از پنج أو با شراب بهترين أشياء است وتعليق أو مانع گزيدن هوام وقسم چهارم شبيه بثالث واز آن كلش ريزه‌تر وبغايت سرخ در آخر دويم گرم وخشك ويك مثقال أو بامثل أو زوفاء وقرد ماناجهة حب القرع وساير كرم امعأ بغايت نافع وضماد شن با پيه بريابيه خوك جهت خنازير ونقرس واورام صلبه وعصارهء أو با عسل جهة قلاع وحمول وجلوس در طبيخ أو جهة ورم صلب رحم أو احتباس حيض واحراج جنين وسعوط أو جهة ثقيهء دماغ ورفع آثار وغلظهء طبقات چشم وبا سركه شربأ وضماد اجهة سپرز مفيد وقطور روغنى كه در أو جوشانيده باشند جهة درد كوش وثقل سامعه بهترين ادويه وجالى بياض چشم ومحلل ورمها است وكلشن در جميع افعال قوىتر از برگ أو وآشاميدن بنج وكل وتخم أو به قدر يك مثقال بغايت مدبر حيض ومخرج جنين مرده وزنده است إبريسم بكسر أول وثالث وفتح سين مهمله ابريشم است وگويند مراد از أو فيله است كه كرم ابريشم أو را سوراخ نكرده بيرون نيامده باشد چه سوراخ كردهء أو را قزنامند وآنچه در آب پخته نخ از أو كشيده باشند از قسم ابريشم خام نيست بلكه حرير عبارت از اوست در أول گرم وخشك وبا تقطيع وتنشيف وبغايت مقوى دل وروح طبيعي وماه ومسمن بدن وجهة خفقان وصعف معده وريه وآب مطبوخ أو با شكر جهة تفيتح سده‌ها ونيكو كردن رنگ رخسار نافع ومحرق آن ضعيف‌تر وجهة قرحه ودمعه وسلاق وجرب چشم وپوشيدن حرير جهة دفع بهم رسيدن قمل آزموده ومحرق أو مضر كرده ومصلحش اسارون وقدر شربتش از يك درهم تا سه درهم وبدلش مرواريد سوخته شسته است وبهترين طريق استعمال أو بسيار ريزه بمقراض كردن وبا جواهر وساير ادويه بر روى سنگ سائيدن است ابهل بفتح أول وسكون ثاني وضم ثالث وبكسر أول وثالث يز آمده است وآن قسمي از سر وكوهى است ومراد از أو بار اوست شبيه به بنق تازهء أو سرخ ورسيده‌اش سياه وبا اندك شيرينى وقبض وحده وعطريه وبزرگتر از بار عرعر كه قسم اشهر سرو كوهى باشد وبرگش شبيه به برگ درخت كز در سيم گرم وخشك وبغايت لطيف وباقوه محففه وقابضه ولذاعه ومحلل ومدرحيض ومسقط جنين وزايل كنندهء عفونت قروح خبيثهء مزمنه ومسحوق أو با عسل جهة ربو وبواسير ومطبوخ أو جهة استسقأ وچون ده درهم أو را دانه بيرون كرده با روغن كاوى تازه به قدر آنكه أو را فرو گيرد بر آتش بگذراند تا روغن را جذب كند پس سائيده وباده درهم فانيد مخلوط نموده هر صبح دو درهم أو را با آب گرم بارد المزاج بنوشد جهة دردهاى أسافل بدن وبواسير وباد بواسير ورفع اقسام گرم امعأ بغائتس نافع وچون با عسل سرشته هر روز از يك درهم تا سه درهم أو را مداومت نمايند حيض منقطع را جارى سازد وبجهة ربو وبواسير مجرب دانسته‌اند وچون در روغن زيتون بجوشانند تا روغن سياه شود قطور أو جهة كرى تازة وكهنة محرب وضماد أو به دستور ضماد بركش جهة اورام حاره وسياى جلد وچرك وآثاري كه از فضول بهم رسد وسرخى كه بعد از به شدن زخم در عضو بماند وجهة قروح ساعيه وآكله ونمله واندمان جراحات مفيد وطلاء أو با سركه جهة داء الثعلب مجرب وبا انجير جهة جمود اعضا وبا عسل جهة جراحت بن دندان وتعفن وآكله آن ولعوق يكوقيهء آن با نصف اوقيه روغن تازهء كاوى ومثل هر دو عسل يك هفته مداومت كند جهة ربو مجرب دانسته‌اند ومضر جر ومصلحش خولنجان ومضر معده ومصلحش حماما وعسل وبدش بوزن أو جوز السرو ومثل آن بيلخه ودر تلطيف بوزنش دارچين وقدر ستبش تا سه درهم است ابوقانس بلغة يوناني هم غاسول روميست وابوقاوس واوقاوس نيز كويند ودر بلاد شام ومصر وأنطاكية بسيار است نبايست ما بين درخت وگياه برگش از برگ زيتون باريك‌تر وما بين برگها خارهاى سفيد دارد وشكوفه آنسفيد وشبيه بكل لبلاب وشاخهاى أو پراكنده وپخش قوى وپر از رطوبت وملح ومستعمل در تداوى بنج وعصاره ورطوبت اوست كه با آرد كرسنه آميخته خشك كرده باشند وبرگ وشاخ وگل أو را سائيده دست به آن مىشويند وبه اين سبب غسول نامند ومؤلف تذكرهء أولوا الألباب أو را اشنان دانسته ومولف جامع بغدادي أو را غالط حمل نموده وظاهرا غاسول وى غير اشنان باشد چه اشنان را برگ نمىباشد وعطريه ندارد ومسمى بغاسول فارسي است ودر أكثر صفات مشابه هم نيستند در أول سيم كرم وخشك ومقطع وملطف وجالى ومفتح وسيه ؟ ؟ ط از رطوبت خالص وبه دستور دوازده قيراط از مخلوط مجفف مذكور